शिवावतार

अघोरी पंथ  : शैव संप्रदायातील एक पंथ. त्याला ‘अघोर’, ‘औघड’, ‘औदर’, ‘सरभंग’ व ‘अवधूत’ अशीही नावे आढळतात. अथर्ववेदात व यजुर्वेदात शिवाच्या अघोर तनूचे उल्लेख आहेत. ‘अघोरीश्वर’ या नावाने शिवाची उपासना म्हैसूर व इतर भागांतही केली जाते. यावरून प्रस्तूत पंथाचा संबंध शैव संप्रदायातील पाशुपत व कालमुख या पंथांशी जोडला जातो. तसेच त्याच्या काही सिद्धांतांचा संबंध नाथपंशी जोडला जातो. तसेच त्याच्या काही सिद्धांतांचा संबंध नाथपंथाशी व तंत्रमार्गाशी जोडण्यात येतो. पंथाचे उगमस्थान गुजरातमधील अबू मानले जाते. यूआन च्वांग चिनी प्रवाशाने ह्या पंथियांचे वर्णन केलेले आहे. अंगाला राख फासलेली, गळ्यात मनुष्यकवट्यांच्या माळा व नग्न अशा अवस्थेत हे लोक राहत. काही लोक झाडांच्या साली किंवा पाने, तर काही व्याघ्रचर्म नेसत. चामुंडा ही त्यांची देवता असून ते तिला नरबली देत. प्रेताचे मांसही ते खात. आनंदगिरीनेही शांकरदिग्विजयात त्यांचे असेच वर्णन केलेले आहे. घोड्याचे मांस वर्ज्य करून इतर सर्व प्रकारचे मांस ते खात. स्वत:चे मलमूत्रही ते अन्नात मिसळून खात. त्यामुळे अदभुत सामर्थ्य प्राप्त होते अशी त्यांची धारणा ...

अगस्त्य  : एक गोत्रप्रवर्तक व सूक्तद्रष्टा ऋषी. मित्रावरुणांचा कुंभोद्भव पुत्र वसिष्ठाचा भाऊ. ‘अगस्ति’ असेही त्याचे नाव आढळते. समुद्रात लपलेल्या कालकेय राक्षसांच्या नाशासाठी त्याने समुद्रपाशन केले उत्तरेकडून दक्षिण भारतात जाण्याच्या मार्गातील प्रचंड विंध्य पर्वताला त्याने नमवून उत्तरदक्षिण दळणवळण सुरू केले. त्याच्याबाबातच्या अनेक कथा आहेत. त्याच्या पत्नीचे नाव लोपामुद्रा व पुत्र दृढस्यू अथवा इध्मवाह. ऋग्वेदात ‘अगस्त-लोपमुद्रा संवाद’ आहे. रामायणातही त्याचे पराक्रम वर्णिले आहेत. अथर्ववेद, महाभारत तसेच पुराणांतही त्याचे उल्लेख आढळतात. दक्षिण भारतात त्याचे माहात्म्य विशेष आहे. तामिळ भाषेचा जनक तसेच  अगत्तियम्   नावाच्या तमिळ व्याकरणग्रंथाचा त्याला कर्ता मानतात.  अगस्त्यगीता, अगस्त्यसंहिता, शिवसंहिता  इ. ग्रंथ त्याचे मानतात.   केळकर, गोविंदशास्त्री

शिव के दस कल्याणकारी अवतार वैसे तो हर प्राणी को शिव का ही अंश माना गया है। इस तरह भगवान शंकर के असंख्य अवतार हो चुके हैं। परंतु शिवपुराण के अनुसार शिव के दस प्रमुख अवतार बताए गए हैं। यह दस अवतार इस प्रकार है जो मानव को सभी इच्छित फल प्रदान करने वाले हैं- ♨️1. महाकाल - शिव के दस प्रमुख अवतारों में पहला अवतार महाकाल नाम से ख्यात है। महाकाल अपने भक्तों को भोग और मोक्ष प्रदान करने वाले हैं। इस अवतार की शक्ति मां महाकाली हैं। ♨️2. तार - शिव का दूसरा प्रमुख अवतार है तार। इसकी शक्ति तारादेवी हुई हैं। यह अवतार भुक्ति-मुक्ति दोनों फल प्रदान करने वाला है। ♨️3. बाल भुवनेश- तीसरा अवतार बाल भुवनेश नाम से प्रसिद्ध है। इनकी शक्ति देवी बाला भुवनेशी है जो भक्तों को सुख, समृद्धि और शांति देने वाली हैं। ♨️4. षोडश श्रीविद्येश - चौथा अवतार षोडश श्रीविद्येश नाम से जाना जाता है। यह अवतार भक्तों को सुख, भोग और मोक्ष देने वाला है। इनकी शक्ति देवी षोडशी श्रीविद्या हुईं। ♨️5. भैरव- शिव का पांचवा अवतार भैरव नाम से विख्यात है। इनकी शक्ति भैरवी गिरिजा हैं। जो श्रद्धालुओं को मनोवांछित फल देने वाली है। ♨️6. छ...